Білет 22. Гісторыя Беларусі

1. Станаўлённе партызанскага і падпольнага руху супраць нямецка-фашысцкіх акупантаў на тэрыторыі Беларусі

Стварэнне першых партызанскіх атрадаў. Пад кіраўніцтвам КП(б)Б ствараліся і разгортвалі свае дзеянні партызанскія атрады, арганізоўвалася падпольная барацьба. Ужо на пяты дзень вайны ў Пінскім раёне быў сфарміраваны адзін з першых партызанскіх атрадаў у Беларусі, які ўзначальваў Васіль Захаравіч Корж. У першыя дні вайны ў Акцябрскім раёне Палескай вобласці быў створаны партызанскі атрад «Чырвоны Кастрычнік», які ўзначаліў Ціхан Бумажкоў, а потым Фёдар Паўлоўскі. Ім першым і савецкіх партызан 6 жніўня 1941 г. было прысвоена звание Героя Савецкага Саюза.

У ліпені 1941 г. быў створаны партызанскі атрад пад кіраўніцгвам дырэктара Міная Піліпавіча Шмырова, які атрымаў у парты­зан мянушку Бацька Мінай. Германскія акупанты захапілі ў якасці заложнікаў чацвярых дзяцей Бацькі Міная і патрабавалі яго здачы ў палон у абмен на выратаванне дзяцей. Рашэнне Бацькі Міная не было лёгкім і простым, за свой патрыятычны выбар ён заплаціў жыццём дзяцей, але партызаны адпомсцілі акупантам за расстраляных дзяцей. Партызанскія атрады М. П. Шмырова і іншыя ўстулілі ў непасрэднае ўзаемадзеянне з войскамі Калінінскага фронту, якія выйшлі да граніцы Беларусі на Віцебскім нарамку. Сумеснымі намаганнямі па лініі фронту быў утвораны 10-кіламетровы праход, які існаваў у лютым — верасні 1942 г., іак званыя Суражскія (Віцебскія) «вароты». Яны дазволілі перадаць партызанам неабходнае ўзбраенне і ўстанавіць аператыўную сувязь з савецкім камандаваннем.

Антыфашысцкія патрыятычныя арганізацыі. У барацьбу з ворагам уступілі таксама падпольцічыкі. Дыверсійную дзейнасць на буйным чыгуначным вузле «Орша» разгарнуў былы начальнік і іаравознага дэпо гэтага вузла Канстанцін Сяргеевіч Заслонаў, які арганізаваў выраб мін, знешне падобных да кавалкаў вугалю, што і кідкідвалі ў паравозныя топкі. Такім чынам заслонаўцы вывелі са строю болыи за 200 паравозаў і ажыццявілі каля 100 крушэнняў наяздоў.

ІІадполле ў Мінску восенню 1941 г. узначаліў сакратар Мінскага падпольнага гарадскога камітэта КП(б)Б Ісай Казінец. Па заданні кіраўніцтва Мінскага падполля здабываў зброю і боепрыпасы, ратаваў людзей з лагераў смерці Іван Кабушкін. Група М ікалая Кедышкі распаўсюджвала лістоўкі, арганізоўвала пабегі наеннапалонных, здзяйсняла дыверсіі на мінскіх прадпрыемствах. Ідпамогу падпольшчыкам і партызанам аказваў прафесар Яўген Клумаў, які працаваў у 3-й клінічнай бальніцы Мінска. Ён перадаваў медыкаменты і сродкі для абсталявання палявых шпіталяў.

Гітглераўцы прапаноўвалі прафесару супрацоўнічаць з імі, аднак • и адмовіўся, загінуўшы ў машыне-«душагубцы», унутр якой пыла выведзена труба з выхлапнымі газамі.

2. Знешняя палітыка Рэспублікі Беларусь: фарміраванне і рэалізацыя шматвектарнага супрацоўніцтва

Фарміраванне і прыярытэты знешнепалітычнага курсу Рэспублікі Беларусь. Набыццё дзяржаўнага суверэнітэту абумовіла пачатак новага этапу ў знешнепалітычнай і міжнароднай дзейнасці Беларусі. Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі 27 ліпеня 1990 г. абвясціла Беларусь раўнапраўным і незалежным членам сусветнага супольніцтва. Амаль усе краіны свету (па стане на 2008 г. — 164) прызналі і ўстанавілі дыпламатычныя адносіны з Рэспублікай Беларусь.

Рэспубліка Беларусь прытрымліваецца шматвектарнага знешнепалітычнага курсу. Беларусь выбрала стратэгію «роўнай набліжанасці» да Усходу і Захаду, што дае нашай краіне шанц эфектыўна выкарыстоўваць выгаднае геаналітычнае становішча і транзітны патэнцыял для збалансаванага ўзаемадзеяння са сваімі блізкімі суседзямі і аддаленымі краінамі.

Дзейнасць Беларусі ў Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (ААН). Беларусь ўлічвае рэкамендацыі «Парадку дня на XXI стагоддзе». Тэты дакумент быў прыняты на канферэнцыі ААН па навакольным асяроддзі і развіцці ў Рыа-дэ-Жанэйра ў 1992 г. з удзелам прадстаўнікоў 179 краін свету. У ім прадугледжваецца праграма сусветнага супрацоўніцтва з мэтай гарманізацыі ўзаемаадносін паміж чалавекам і прыродай. Замацаваная ў гэтым дакуменце канцэпцыя ўстойлівага развіцця набыла статус важнейшага прынцыпу існавання чалавецтва.

Разам з прадстаўнікамі 189 дзяржаў Беларусь у 2000 г. падпісала на саміце ў Нью-Ёрку Дэкларацыю тысячагоддзя. Гэта базавы дакумент, накіраваны на дасягненне да 2015 г. шэрагу мэт, звязаных з паляпшэннем становішча чалавека, пераадоленнем беднасці, галечы і голаду, умацаваннем здароўя, устанаўленнем міру і забеспячэннем бяспекі, аховай навакольнага асяроддзя, абаронай правоў і дэмакратыі. У мэтах рэалізацыі Дэкларацыі тысячагоддзя ААН па ініцыятыве Беларусі прыняла ў 2010 г. Глабальны план дзеянняў па барацьбе з гандлем людзьмі, для прадухілення чаго наша краіна робіць вялікія намаганні.

Развіццё ўзаемаадносін паміж Беларуссю і Расіяй. У маі 1995 г. на рэспубліканскім рэферэндуме болынасць беларускіх выбаршчыкаў выказалася за паглыбленне інтэграцыі з Расіяй. У 1995 г. быў падпісаны Дагавор аб дружбе, добрасуседстве і супрацоўніцтве Беларусі і Расіі. 2 красавіка 1996 г. падпісаны Дагавор аб стварэнні Супольнасці Беларусі і Расіі. 2 красавіка было абвешчана Днём яднання народаў Беларусі і Расіі. 2 красавіка 1997 г. быў утвораны Саюз Беларусі і Расіі, які стаў мадэллю міждзяржаўнага аб’яднання з высокай ступенню палітычнай і эканамічнай інтэграцыі.

8 снежня 1999 г. быў падпісаны Дагавор аб стварэнні Саюзнай дзяржавы Беларусі і Расіі, які прадугледжвае не механічнае зліццё дзвюх дзяржаў ці паглынанне адной дзяржавы другой, а іх аб’яднанне для рэалізацыі ўзаемавыгадных задач пры захаванні за Беларуссю і Расіяй статусу суб’ектаў міжнароднага права.

Умацаванне сувязей Рэспублікі Беларусь з краінамі СНД. 3 сярэдзіны 1990-х гг. прыярытэтным кірункам стала аднаўленне на раўнапраўнай і ўзаемавыгаднай аснове су вязей з краінамі Садружнасці Незалежных Дзяржаў. У 1995 г. Рэспубліка Беларусь стварыла Мытны саюз з Расіяй і Казахстанам, згодна з якім скасоўваліся падаткі пры імпарце (увозе) і экспарце (вывазе) тавараў. Мытны саюз у 2000 г. быў пераўтвораны ў новае інтэграцыйнае аб’яднанне — Еўразійскае эканамічнае супольніцтва (ЕўрАзЭС) з удзелам Беларусі, Казахстана, Кыргызстана, Расіі, Таджыкістана, Узбекистана (з 2006 г.). Для Беларусі з де развітым прамысловым патэнцыялам і перавагай перапрацоўчых галін прамысловасці ўдзел у ЕўрАзЭС прадстаўляе вялікі рынак збыту такой прадукцыі, як трактары, грузавыя аўтамабілі, халадзільнікі, мэбля і інш.

У 2007 г. падпісаны Дагавор аб стварэнні адзінай мытнай тэрыторыі і фарміраванні Мытнага саюза наміж Беларуссю, Расіяй і Казахстанам. 3 пачаткам дзеяння Мытнага саюза ўтвараецца агульны рынак тавараў, рабочай сілы і капіталаў з вялізнай тэрыторыяй і насельніцтвам каля 170 млн чалавек, на якім кожны тавар можа свабодна перамяшчацца паміж трыма краінамі без мытнага афармлення. Напрыклад, было падпісана бестэрміновае магадненне аб зняцці мытных понілін на нафту і нафтапрадукты, яісія пастаўляюцца з Расіі ў Беларусь.

У 2011 г. прэзідэнты Беларусі, Расіі і Казахстана падпісалі Дэкларацыю аб еўразійскай эканамічнай інтэграцыі, якая азначала ііастуйовы пераход ад дзеючага Мытнага саюза да фарміравання Адзінай эканамічнай прасторы і далей да стварэння на яе аснове Да 2015 г. Еўразійскага эканамічнага саюза (па аналоги з Еўрапейскім Саюзам).

У 1993 г. Беларусь далучылася да Дагавора аб стварэнні сістэмы калектыўнай бяспекі СНД з агаворкай, што беларускія ваеннаслужачыя не будуць удзельнічаць у баявых дзеяннях па-за межамі Беларусі. У 2002 г. кіраўнікі Беларусі, Расіі, Арменіі, Казахстана, Кыргызстана, Таджыкістана падпісалі Статут Арганізацыі дага­вора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). Тэта міжурадавая рэгіянальная ваенна-палітычная арганізацыя шасці дзяржаў, якая мае абарончую накіраванасць і заснавана на прыярытэце палітычных сродкаў па прадухіленні і ліквідацыі ваенных канфліктаў.

Адносіны Беларусі з дзяржавамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Найважнейшым напрамкам знешнепалітычнай дзейнасці з’яўляецца супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь з такімі арганізацыямі, як Савет Еўропы, а таксама Еўрапейскі Саюз. Пасля правядзення рэспубліканскага рэферэндуму 24 лістапада 1996 г. палітычныя адносіны Беларусі з Захадам пачалі пагаршацца. У 1997 г. міністры замежных спраў краін Еўрапейскага Саюза прынялі рашэнне аб «замарожванні» кантактаў з Беларуссю на палітычным узроўні. Нягледзячы на палітычнае дыстанцыраванне ад Захаду, праграмы эканамічнага супрацоўніцтва з Рэспублікай Беларусь прадоўжыліся. Еўрапейскі Саюз з’яўляецца адным з ключавых гандлёва-эканамічных партнёраў Беларусі, які займае другую пазіцыю пасля Расіі.

Беларусь разам з Украінай, Грузіяй, Арменіяй, Азербайджанам у 2009 г. увайшла ў створанае над эгідай Еўрасаюза аб’яднанне Усходняе партнёрства, якое пакуль мае больш сімвалічны характар, чым практычны. Заходні вектар знешняй палітыкі Беларусі мае перспектыву гарманізацыі адносін, звязаную з аднаўленнем узаемнага даверу і разбурэннем негатыўных стэрэатыпаў барацьбы. Рэспубліка Беларусь выступав за Еўропу без раздзяляльных межаў, свабодную ад блокавага мыслення як рэлікта «халоднай вайны», пабудаваную на аснове калектыўнай адказнасці за будучыню ўсяго кантынента.

Роля Беларусі ў падтрыманні бяспекі ў Еўропе. Наша краіна імкнецца набыць статус нейтральнай дзяржавы. Знешнепалітычны курс такой краіны характарызуецца няўдзелам ва ўзброеных канфліктах (войнах). Беларусь далучылася да Дагавора аб звычайных узброеных сілах у Еўропе, які рэгулюе іх колькасць і размяшчэнне, а таксами да міжнародных дагавораў аб скарачэнні і абмежаванні стратэгічных наступальных узбраенняў, нераспаў-

поджванні ядзернай зброі. У выніку ўся ядзерная зброя, якая размяшчалася раней на тэрыторыі Беларусі, была выведзена за яе межы. Беларусь разам з Украінай сталі першымі ў свеце дзяржайлмі, якія добраахвотна адмовіліся ад валодання ядзернай зброяй, с галі ўдзельніцамі Міжнароднага дагавора аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі.

У 1992 г. Рэспубліка Беларусь першай з краін СНД падпісала Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе, л таксама Парыжскую хартыю для новай Еўропы. Такім чынам наша дзяржава стала членам Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе (АБСЕ).

Беларусь у 1995 г. у якасці краіны-партнёра далучылася да ііраграмы НАТА «Партнёрства дзеля міру», у якой акрамя краін — членаў НАТА ўдзельнічае 17 дзяржаў Наша краіна зыходзіць л таго, што ні адна з дзяржаў, у тым ліку краіны НАТА, на сучасны момант не з’яўляецца для нас патэнцыяльным праціўнікам.

Супрацоўніцтва Беларусі з краінамі Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна і Лацінскай Амерыкі. У 1998 г. Беларусь стала ўдзельніклм Руху недалучэння — знешнепалітычнага курсу, накіраванага на недалучэнне да шматбаковых ваенных саюзаў пасля Другой сусветнай вайны. Беларусь разглядае тэты рух у якасці інструмента ўстанаўлення раўнагіраўнага дыялогу паміж дзяржавамі свету 1 рознымі палітычнымі і сацыяльнымі сістэмамі, гірасоўвання інтарэсаў Беларусі на шматбаковым узроўні з улікам паступовага <1)арміравання шматпалярнага свету.

Беларусь з сярэдзіны 1990-х гг. устанавіла стратэгічныя паргнёрскія адносіны з Кітаем. Згодна з дасягнутымі пагадненнямі .(удзелам кітайскага капіталу прадугледжваецца стварэнне Беларуска-Кітайскага індустрыяльнага парка на 600 тысяч працоўных месцаў. У Кітаі ў сваю чаргу створаны прадпрыемствы па зборцы, лбыце і сэрвісным абслугоўванні кар’ерных самазвалаў БелАЗ, грактароў «Беларус», кормаўборачнай тэхнікі.

У Лацінскай Амерыцы, пачынаючы з 2005 г., развіваюцца ўзаемаадносіны паміж Беларуссю і Венесуэлай, чаму спрыяла пазіцыя I Ірэзідэнта Венесуэлы Уга Чавеса. Па двухбаковых дамоўленасцях наша краіна атрымала венесуэльскую нафту, у здабычы якой нрымаюць удзел беларускія спецыялісты. У Венесуэлу, якая ра­ней доўгія дзесяцігоддзі з’яўлялася сыравінным прыдаткам ЗША, нрыйшлі беларускія тэхпалогіі будаўніцтва жылля, ствараецца вытворчасць аўтамабільнай і сельскагаспадарчай тэхнікі (МАЗаў, БелАЗаў і трактароў).

Развіццё міжнароднага эканамічнага супрацоўніцтва. У 1993 г. Беларусь падала заяўку на ўступленне ў Сусветную гандлёвую арганізацыю, якая створана з мэтай развіцця міжнароднага гандлю і рэгулявання гандлёва-палітычных адносін паміж 153 дзяржавамі-ўдзельніцамі, на долю якіх прыходзіцца 97 % сусветнага гандлёвага абароту (па стане на 2008 г.). 3 2010 г. у перамовах па ўступленні ў С ГА Расія, Беларусь і Казахстан сталі выступаць у межах Мытнага саюза (Расія ў 2011 г. была прынята ў СГА).

У пачатку 1990-х гг. 70 % усяго знешняга гандлю нашай краіны йрыходзілася на еўрапейскія дзяржавы, перш за ўсё Германію. Больш за ўсё вывозілася ў заходнія краіны трактароў, халадзільнікаў, калійных угнаенняў, баваўняных тканін.

3. Аналіз гістарычнай з'явы на падставе статыстычных даных

Аналіз колькасных паказчыкаў, якія сведчаць аб правядзенні савецкай уладай аграрнай палітыкі, з вызначэннем характару гістарычнага працэсу.

У лютым 1930 г. было прынята рашэнне калектывізаваць да сакавіка 75-80 % сялянскіх гаспадарак і аб’явіць Беларусь першай у СССР рэспублікай суцэльнай калектывізацыі. Згодна дадзенаму рашэнню колькасць сялянскіх гаспадарак у калгасах узрасла адпаведна з 21 да 58 %. Аднак у чэрвені 1930 г. адбылося змяншэнне долі сялянскіх гаспадарак у калгасах да 11 %. Такія колькасныя паказчыкі сведчаць аб палітыцы суцэльнай калектывізацыі сельскай гаспадаркі, тэарэтычным абгрунтаваннем якой стаў артыкул I. В. Сталіна «Год вялікага пералому», надрукаваны ў газеце «Праўда» ў 1929 г. Аднак парушэнне прынцыпу добраахвотнасці і прымяненне сілавых метадаў пры стварэнні калгасаў выклікала незадавальненне сялянства. У сакавіку 1930 г. быў апублікаваны яшчэ адзін артыкул I. В. Сталіна «Галавакружэнне ад поспехаў», у якім адзначаліся скрыўленні партлініі ў калгасным руху, выпраўленне якіх было звязана з выхадам сялян з калгасаў.